FAYDALI MODEL NEDİR?

Sınai haklar tescil ile korunur ve sahiplerine o hak özelinde tekel yetkisi tanırlar. Sınai Mülkiyet Kanunu marka ve tasarım gibi hakların yanında buluşları da koruma altına alma imkanı sunmaktadır.

Buluşlar ise patent veya faydalı model belgesi ile koruma altına alınabilir. Kanun tanımında yeni olması, tekniğin bilinen durumun aşılması ve sanayiye uygulanabilirlik şartlarını taşıması koşulu ile buluşların patent belgesi ile korunabileceği düzenlenmiştir. Esasen faydalı model belgesi de buluş koruması için verilen belgedir.

Peki faydalı model ile patent belgesi arasında ne gibi farklılıklar vardır?

Faydalı model belgesi almak için gereken şartlar, patent belgesinden farklı olarak yenilik ve sanayiye uygulanabilirlik şartlarıdır. Dolayısı ile faydalı model belgesi patent belgesine nazaran daha kolay ve kısa sürede alınabilmektedir. Yenilik koşulu buluşun tüm Dünya çapında toplumca erişilebilir kaynaklardan kamuya sunulmamış olmasını yani korunacak bilginin daha önce açığa çıkmamış olmasını ifade eder. Sanayiye uygulanabilirlik koşulu ise buluşun üretilebilirliği, uygulanabilirliğini ifade eder. Her halikarda patent veya faydalı model belgesi almak için sürece başlamadan önce, teknik bilgi gizli tutulmalı ve detaylı bir şekilde araştırma yapılmalıdır. Nitekim yapılacak araştırma neticesinde benzer buluşların olduğu tespit edilirse patent veya faydalı model belgesinin alınması yenilik şartı gerçekleşmediğinden mümkün olmayacaktır.

Faydalı model koruması zaman ve para yönü ile tasarruflu olarak görünse de dezavantajları da mevcuttur. Patent belgesi 20 yıl süre ile korunurken, faydalı model belgesi buluş sahibine 10 yıllık bir koruma sağlar. Ancak tekniğin bilinen durumunun aşılması yani buluş basamağının sağlanması koşulu aranmaması faydalı model alınması bakımından göz önünde bulundurulması gereken stratejik bir unsur olarak değerlendirilebilir. Bu bakımdan teknoloji çağında yaşadığımızı ve teknolojinin her gün ilerleme kaydettiği de düşünüldüğünde faydalı model belgesinin, patent belgesine nazaran daha rahat aşılabildiğini de göz önünde bulundurmak gerekir.

Faydalı model belgesi de patent belgesi gibi özet, tarifname, istemler ve resimler şeklinde bölümlerden oluşur. Belge oluşturulur iken teknik ilerleme bütün detayları ile açık şekilde ifade edilmeli ve şekil şartları da titizlikle düzenlenerek başvuru yapılmalıdır. Şekli unsurlarda eksiklik olması halinde Kurum başvurucuya süre verir ve eksiklik süresinde giderilmez ise başvuru yapılmamış sayılır.

Faydalı model başvurusu ile birlikte araştırma raporu yapılması talep edilebileceği gibi başvuru tarihinden itibaren 12 ay içerisinde de ücreti ödenmek sureti ile talep edilebilmektedir. Araştırma raporu yapılmadan faydalı model belgesi alınması mümkün değildir.

Araştırma raporları uluslararası patent veri tabanları kullanılmak sureti ile hazırlanır. Bu veri tabanlarında milyonlarca doküman bulunmaktadır. Dolayısıyla araştırma raporları neticesinde elde edilen sonucun kesinlik teşkil etmesi mümkün değildir. Yalnızca araştırmacıya buluşu ile bir fikir sağlar. Nitekim kişisel olarak veya patent vekilleri tarafından yapılan ön araştırma raporları ile Kurum tarafından hazırlanan raporlar da farklılık gösterebilmektedir.

Kurum tarafından yapılan araştırma raporu başvurucu tarafa sunulduğunda başvurucu varsa rapora itirazlarını Kurum’a sunabilir veya faydalı model belgesinde değişiklik yapabilir. Kurumla yazışma süreçleri ve üçüncü kişilerin itirazlarının cevaplanmasında Kanunun öngördüğü yasal sürelere uyulmaması hak kaybına yol açabileceğinden süreç titizlikle takip edilmelidir.

Sonuç olarak; faydalı model belgesi, patent belgesi ile korunan buluşlara nazaran daha basit teknik ilerlemelerin de korunması amacı ile sağlanan bir koruma türüdür. Zaman ve para tasarrufu gibi özellikleri barındırsa da üstüne teknik bir ilerlemenin kolayca sağlanması ve koruma süresinin patente nazaran yarı yarıya daha az olması önem arz etmektedir. Bu noktada bir buluş ortaya çıktığında başvuruda bulunmadan önce buluşun niteliğine ilişkin olarak patent vekillerinden görüş alınması buluş sahibine hangi yola başvurması gerektiğine ilişkin olarak somut bir fikir verebilmektedir.